Külkedisi nereden çıktı?
Kısaca: Külkedisi'ne tek bir yer sahip çıkamaz. Bildiğimiz en eski yazılı sürümler antik Yunan ve Mısır dünyasından (coğrafyacı Strabon'un yaklaşık iki bin yıl önce anlattığı Rhodopis öyküsü) ve Çin'den (860 civarında yazıya geçen Ye Xian) gelir. Balkabağı, peri anne ve cam ayakkabı çok sonra, 1697'de Fransız yazar Charles Perrault'dan geldi.

Doğu mu, Batı mı?
Neyi saydığınıza bağlı. Bir kuşun kızın sandaletini krala götürdüğü Rhodopis, Çin masalından daha önce kayda geçmiştir. Sihirli bir balığın yardım ettiği iyi kalpli bir kızı anlatan Ye Xian ise çok yakın bir akrabadır ve 9. yüzyıldan bir metinde yer alır. Bu yüzden folklorcular tek bir mucitten çok, Avrasya'ya yayılmış bir masal ailesinden söz eder.
Her sürümde değişmeyenler
- Evinde haksızlığa uğrayan bir kız.
- Sihirli bir yardımcı: peri, balık, ağaç ya da kuş.
- Kızın kim olduğunu kanıtlayan küçük, özel bir ayakkabı ya da terlik.
- Nezaketin fark edildiği adil bir son.
Avrupa neler ekledi?
İtalyan Giambattista Basile 1634'te bir sürüm bastırdı, Perrault 1697'de balkabağından arabayı, peri anneyi ve cam ayakkabıyı verdi, Grimm Kardeşler de 1812'de peri yerine fındık ağacıyla Aschenputtel'i yayımladı. Cam ayakkabının, kürkten bir ayakkabının yanlış çevirisi olduğunu duymuş olabilirsiniz; birçok araştırmacı buna kuşkuyla bakar.
Peki Amerika?
Yerli Kuzey Amerika geleneklerinde de benzer masallar vardır; örneğin Algonkin halkının Pürüzlü Yüzlü Kız masalı. Araştırmacılar bunların bağımsız mı doğduğunu, yoksa Avrupa anlatımlarından mı etkilendiğini tartışır; bu yüzden en doğrusu onları Külkedisi ailesinin akrabaları saymaktır.
Zaman çizelgesi
- Yaklaşık MÖ 1. yüzyıl - MS 1. yüzyılStrabon, Rhodopis ve sandalet öyküsünü kaydeder.
- Yaklaşık 860Çin'de Duan Chengshi, Ye Xian'ı yazıya geçirir.
- 1634Basile, Napoli'de Cenerentola'yı bastırır.
- 1697Perrault balkabağını, peri anneyi ve cam ayakkabıyı ekler.
- 1812Grimm Kardeşler Aschenputtel'i yayımlar.
Sık sorulanlar
Külkedisi'nin kaç sürümü var?
1893'te folklorcu Marian Roalfe Cox 345 varyant topladı; sonra daha fazlası bulundu.
Disney'in Külkedisi aslı mıdır?
Hayır. 1697 tarihli Perrault'nun Fransızca sürümünü izler; o da daha eski masalların yeniden anlatımıdır.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Strabon, Geographika (Rhodopis öyküsü).
- Duan Chengshi, Youyang zazu (yaklaşık 860).
- Perrault, Histoires ou contes du temps passé (1697); Grimm, Kinder- und Hausmärchen (1812).
- Marian Roalfe Cox, Cinderella: Three Hundred and Forty-Five Variants (1893).