Masallar dünyayı nasıl dolaştı?
Kısaca: Masallar insanlarla yolculuk eder. Hint Panchatantra hayvan fablları Farsçaya ve Arapçaya, sonra Avrupa dillerine çevrildi. Hilekâr örümcek Anansi, Gana'daki Akan halkından Karayipler'e geldi. Alaaddin ise en eski Binbir Gece Masalları el yazmalarında yoktur: Fransız çevirmen Antoine Galland, Suriyeli anlatıcı Hanna Diyab'dan dinledikten sonra 1709-1712 arasında ekledi.
Yolda fablar
Panchatantra yaklaşık iki bin yıl önce Hindistan'da derlendi, 6. yüzyılda Orta Farsçaya, 8. yüzyılda Kelile ve Dimne olarak Arapçaya, oradan da birçok dile çevrildi. Aisopos'a (Ezop) atfedilen fablar, MÖ 6. yüzyıl Yunanlı bir anlatıcıya bağlanır ve Kaplumbağa ile Tavşan'ı içerir.
Tuhaf ve harika karakterler
- Baba Yaga: Slav masallarında tavuk bacaklı bir kulübede yaşayan cadı.
- Anansi: Akan hikâyelerinin, büyük hayvanları kandıran ve Karayipler'e yolculuk eden zeki örümceği.
- Çizmeli Kedi: 16. yüzyıl İtalyan derlemelerinde ve Perrault'da bulunan zeki bir kedi.
- Keloğlan: Türk masallarının kel, yoksul ve neşeli kahramanı.
Alaaddin ve unutulan anlatıcı
Galland günlüğünde 1709'da Paris'te Hanna Diyab'la tanıştığını ve duyduğu hikâyeyi kaydettiğini yazdı. Uzun süre Diyab'ın adı neredeyse unutuldu; yolculuğunu anlatan bir anı defteri 1993'te Vatikan Kütüphanesi'nde bulundu.
Masallar yolda neden değişir?
Her anlatıcı tanıdık yerleri, yemekleri ve adları kendi dünyasından değiştirir; böylece İtalya'da bir kedi, Türkiye'de bir tilki ve Gana'da bir örümcek benzer sorunları çözebilir.
Zaman çizelgesi
- Yaklaşık MÖ 6. yüzyılEzop fablları Yunanlı bir anlatıcıya atfedilir.
- Yaklaşık 2.000 yıl öncePanchatantra Hindistan'da derlenir.
- 8. yüzyılKelile ve Dimne Arapça.
- 1709-1712Galland, Hanna Diyab'ın anlatımından Alaaddin'i yayımlar.
Sık sorulanlar
Alaaddin Arabistan'dan mı?
Hikâyeyi Galland'a Suriyeli bir anlatıcı anlattı. Binbir Gece'nin en eski el yazmalarında yoktur.
Anansi'yi kim icat etti?
Anansi, Gana'nın Akan geleneğinden gelir; hikâyeler insanlarla birlikte Karayipler'e yayıldı.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Panchatantra, Arthur W. Ryder ve Patrick Olivelle çevirileri.
- Robert Irwin, The Arabian Nights: A Companion.
- Hanna Diyab, anı (Vatikan Kütüphanesi el yazması Sbath 254).